Back

ⓘ Әгерҗе - РФнең субъекты булган Татарстан Республикасындагы шәһәр, Әгерҗе районының үзәге. Мөһим тимер юл төене. Халык саны – 19 739 кеше 2016. ..



                                               

Әгерҗе (станса)

Әгерҗе - Горький тимер юлы Ижау бүлекчәсенең станциясы. Татарстанның Әгерҗе районы территориясендә,Әгерҗе шәһәре территроиясендә урнашкан. Мөһим тимер юллар төене. Тимер юл вокзалы белән бер үк бинада автобус вокзалы урнаша.

                                               

Әгерҗе вулысы

Әгерҗе вулысы - Нократ губернасына һәм Татарстан АССРга кергән административ-территориаль берәмлек. 1924 елда бетерелә, вулыс үзәге Алабуга кантон башкармасының туры буйсынуына күчә, калган территориясе Умга вулысына кушыла.

                                               

Минзәлә сөйләшенең әгерҗе урынчылыгы

Минзәлә сөйләшенең әгерҗе урынчылыгы - татар теленең урта диалектына караган минзәлә сөйләшләре төркеменең төп урынчылыгы. Үз атамасын Татарстанның Әгерҗе районы үзәге Әгерҗе шәһәре исеменнән ала. Татарстанның Әгерҗе, өлешчә Менделеевск, Алабуга районнары һәмӘгерҗе районы белән чиктәш Удмуртияның районнарында урнашкан татар авылларында таралган. Минзәлә сөйләшенең әгерҗе урынчылыгына минзәлә сөйләшенең авазына якын тора, шулай ук әдәби телдәге -ый/-ий дифтонгы урынына -ай/- әй актив, системалы куллану кебек характерлы үзенчәлекләре хас. "-мак/-мәк" формаларын куллану минзәлә сөйләшенең әге ...

                                               

Горький тимер юлының Ижау регионы

Горький тимер юлының Ижау регионы - Горький тимер юлының биш регионнарның берсе, Горький тимер юлының Ижау бүлекчәсенең алмашка килүче. Регион Удмуртия, Башкортстан, Татарстан, Пермь крае һәм Свердловск өлкәсе территориясендә шәһәртирә һәм шәһәрара маршрутлары буенча пассажирлар һәм йөкләр ташу буенча эшчәнлекне тормышка ашыра. Бүлекчә составына Ижау һәм Әгерҗе тимер юл төеннәре керәләр. Идарә шәһәре - Ижау.

                                               

"Яңарыш" (Ижау)

Яңарыш – Удмуртия республикасының татарча газетасы. Атнага 1 тапкыр 16 биттә дөнья күрә. Газетаның беренче саны 1991 елның 4 мартында нәшрияттан чыга. Басылу сыйфатының түбән булуына карамастан, бу гаять зур вакыйга була. Шул ук көнне тиражның бер өлешен татарлар күмәк яшәгән авылларга, районнарга юллыйлар, калганы Удмуртия татарларының беренче Корылтаенда катнашучыларга таратыла. Корылтайда "Яңарыш" газетасының мөхәррире итеп Фарсил Махиянов сайлана. 1992 елда якындагы Әгерҗе районы типографиясендә нәшер ителә. Газета үз тирәсенә Удмуртиянең татар телендә язучыларны туплый. Газета каршынд ...

                                               

Сарапул өязе

Сарапул өязе 1780 елда Вятка калгайлыгы 1796 елдан - губернасы эчендә барлыкка килә. 1920 елда өязнең төняктагы һәм көнбатыштагы волостьлары Вәтәк автономияле өлкәсенә кертелгәннәр; Әгерҗе һәм Исәнбай волостьлары Татарстан АССР составына кертелгәннәр. Кечерәйгән Сарапул өязе Пермь губернасына күчерлгән. 1923 елда, территориаль реформа нәтиҗәсендә, Пермь губернаcsның территориясе Урал өлкәсе эченә кертелгән; Сарапул өязе юкка чыгарыла, ә аның җирләре Сарапул округы составына кертелә.

                                               

Минзәлә сөйләше

Минзәлә сөйләше - татар теленең урта диалекты сөйләшләре төркеме. Элеккеге Минзәлә өязе исеменнән иүз атамасын ала. Минзәлә сөйләшүе урта диалектның Казан төркеме белән бергә заманча татар теле нигезенә яткан. Бу иң өйрәнелгән сөйләшләрнең берсе: аның үзенчәлекләрен А.Г. Бессонов, Дж. Алмаз, А. Әфләтунова, Н.Ф. Катанова, Л. З. Җәләева, Л.Мәхмүтова, Д.Б. Рамазанова, Ф.С. Баязитова, И.С. Насипова, М.Р. Булатова һ. б. өйрәнгән. Татарстанның көнчыгыш, Удмуртиянең Малая Пурга, Алнаш, Башкортостанның көнбатыш районнарында таралган. Минзәлә сөйләшүенең иң характерлы үзенчәлекләре булып 1) авазына ...

                                               

Заһирә Байчурина

Заһирә Гали кызы Байчурина - татар шагыйрәсе. 1890 елда Вятка губернасындагы Алабуга өязендәге Тирсә авылында мулла гаиләсендә туа. Башлангыч белемне туган авылында ала. Унбер яшендә ул Иж-Бубидагы кызлар мәктәбенә укырга керә. 1906 елда аны тәмамлый һәм туган авылына кайтып балалар укыта башлый. 1907-1917 елларда ул Уфа һәм Пермь шәһәрләре мәктәпләрендә эшли. 1918 елда Алабугага, аннан Казанга күчеп килә. 1923 елда "Шигырьләр мәҗмугасе" исемле китабы чыга. 1935 - 1939 елларда Казанда район Советына депутат итеп сайлана. Сайланма шигырьләре 1959 елда чыккан "Ана сүзе" исемле китабына тупла ...

                                               

Җәен

Җәен - җәенлеләр семьялыгындагы ерткыч балык. Балтыйк, Каспий, Кара һәм Азак диңгезләре бассейннарында таралган. Татарстан территориясендә Түбән Кама һәм Куйбышев сусаклагычларында яши. Озынлыгы 1.5 метр дан, авырлыгы 100 килограмм нан артык. Җәен 5 метр озынлыкка һәм 300 кг авырлыкка җитәргә мөмкин. Гәүдәсе лайлалы ялангач тире белән капланган, яшькелт-кара төстә; йөзгечләре чәнечкесез, аксыл кайма белән әйләндереп алынган саргылт яки кызгылт төстә. Аналь йөзгечләре озын, арка йөзгече - бик кыска. Башы киң булып яссыланган, үткен тешле, киң авызлы. Өске иренендә бер пар озын, иягендә ике ...

                                               

Зур Сәрдек мәдәният йорты

Зур Сәрдек мәдәният йорты Татарстан Республикасы Кукмара муниципаль районы Зур Сәрдек авылының Үзәк урамында 114 нче йортка урнашкан. Рәсәйдә бер генә булган, кабатланмас архитектурасы белән һәркемне сокландырган бу мәһабәт бина 1966 нчы елда салына башлый. 1967 нче елның 7 ноябрендә Бөек Октябрь революциясенең 50 еллыгын бәйрәм иткән мәлдә үзенең ишекләрен тәүге мәртәбә ача. Ул еллардагы хуҗалык рәисе, полк улы булып Бөек Ватан сугышы юлларын узган Зур Сәрдек авылының легендар шәхесе, Социалистик Хезмәт Герое Камил Фаяз улы Шакиров авыл уртасына ике катлы мәдәният йорты салдыру нияте белә ...

                                               

Елга каракошы

Елга́ каракошы́ - карчыга кошлар гаиләлегеннән ерткыч кош. Евразиянең урман һәм урман-дала зоналарының зур сулык ярлары буенда тереклек итә. ТРда, башлыча, Идел һәм Кама елгалары үзәннәрендә очрый. Куйбышев һәм Түбән Кама сусаклагычлары төзелгәч, елга каракошының саны шактый кими, хәзерге вакытта 30 пардан күбрәк исәпләнә. Оя коручы күчмә төр, кайберләре кышлый. 5-6 яшьтә җитлегәләр, гадәттә ике йомыркага утырып бала чыгаралар. Гәүдә озынлыгы 1 м га кадәр. Канат колачы 2.5 м га җитә. Олы бөркетнең авырлыгы 3 тән 6.5 кг га кадәр, ана затлар аталардан эрерәк. 2009 елда Иж елгасы буенда балык ...

Әгерҗе
                                     

ⓘ Әгерҗе

Әгерҗе - РФнең субъекты булган Татарстан Республикасындагы шәһәр, Әгерҗе районының үзәге. Мөһим тимер юл төене.

Халык саны – 19 739 кеше 2016.

                                     

1. География

Шәһәр Татарстанның төньяк-көнчыгышында, Удмуртия чигендә, Сарапул калкулыгы итәге янында, бер үк исемле елга ярында, Казаннан 304 километр төньяк-көнчыгыштарак, Ижаудан 36 километр көньяктарак урнашкан.

                                     

2. Тарих

Шәһәр Казан - Екатеринбург тимер юлы төзелеше уңаеннан барлыкка килгән, аңа Әгерҗе станциясе каршында бистә буларак нигез салынган. 1924 елдан - өяз үзәге булмаган шәһәр, 1926 елда шәһәрләр исемлегеннән чыгарыла. 1921 елдан - ТАССРның Әгерҗе кантоны, 1924 елдан - Әгерҗе районы үзәге 1963 - 1964 елларда Алабуга районы составында булган. 1928 елдан - шәһәр тибындагы бистә, 1938 елда Әгерҗегә яңадан шәһәр статусы бирелә.

                                     

3. Икътисад

Мөһим тимер юл төене. Тимер юл заводлары, төзелеш материаллары заводы, май-сөт комбинаты, ашлык кабул итү предприятиясе, типография, азык-төлек комбинаты.

                                     

4. Танылган шәхесләр

  • Илдар Халиков - Татарстан Республикасының премьер-министры 2010-2017
  • Рәгъде Халитов - музыкант, КФУ прфессоры.
  • Айрат Фәррахов - Татарстанның сәламәтлек саклау министры 2007-2013, РФ сәламәтлек саклау министры урынбасары 2013-2014, РФ финанс министры урынбасары 2014-.
  • Асаф Габдерахманов - Советлар Берлеге Герое.
                                               

Сарсак-Умга вулысы

Сарсак-Умга вулысы - Вәтке губернасына һәм Татарстан АССРга кергән административ-территориаль берәмлек. 21 торак пунктта 011 кеше яшәгән. 1913/1914 елда барлыкка килгән. Алабуга өязе бетерелгәннән соң Татарстан АССР составына керә. 1930 елда бетерелә, территориясе Әгерҗе районына кушыла.

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →